سیر و سفر و آداب آن در اسلام

مسافرت، دنیاى جدیدى را به روى مسافر مى گشاید، دنیایى که پیش از آن، چیزى درباره آن نمى دانست و یا هر چه داشت ساخته و پرداخته ذهن و خیال او بود، با سفر کردن این ذهنیت به عینیت و آن خیال به واقع تبدیل مى شود.
سفر; شناخت انسان را از جهان توسعه مى دهد.
سفر; انسان را از محیط بسته و محدودش به محیطى وسیعتر و گسترده تر مى برد.
سفر; به زندگى معنایى دیگر مى دهد و به آن عمق مى بخشد.
سفر; انسان را جهاندیده و با تجربه مى سازد.
سفر; معلّم و پندآموزى قوى و مؤثر است که دانشجویش مسافر و کتابش جهانِ طبیعت و صفحه آثار هستى و درسش آینده نگرى و هدفش حرکت در مسیر زندگانى بهتر است.
سفر; نشان از حس کنجکاوى انسان براى کشف و شناسایى مجهولات دارد.
سفر; از سه عنصر سلامتى، فراست و روشنایى ترکیب یافته و این کلمه رمزى است از این سه و آن سه ارمغانى است براى مسافر.
در سفر است که با اقوام و ملتها و فرهنگهاى گوناگون آشنایى بدست مى آید.
در سفر با گذشته تاریخ پیوند مى خوریم.
در سفر با قدرت و عظمت جهان که از آثار صنع صانع قدیر و عظیم و حکیم و علیم است بیشتر آشنا مى شویم.
در سفر به تواناییهاى خود و نقاط قوت و ضعف خویش، آگاهى مى یابیم.
در سفر همراهان را به خوبى مى توان شناخت.
اهداف سفر:
امام صادق (علیه السلام) فرموده اند: از وصایاى پیامبر عزیز اسلام (صلى الله علیه وآله) به حضرت على (علیه السلام) این بود که:اى على، سزاوار نیست انسان خردمند سفر نماید مگر در سه مورد (و براى یکى از این سه هدف):
۱ ـ براى ترمیم معاش (تأمین زندگى خویش) یعنی کار.
۲ ـ توشه اندوزى براى آخرت (با انجام سفرهاى واجب و مستحب).
۳ ـ براى لذت حلال (تفریح). (عن الصادق (علیه السلام) عن آبائه فى وصیّه النبىّ (صلى الله علیه وآله) لعلىّ (علیه السلام) قال: یا علىّ لاینبغی للرّجل العاقل اَن یکون طاعِناً الاّ فی ثلاث: مرّمه لمعاش أو تزود لمعاد أو لذه فی غیر محرّم. وسائل الشیعه، ج۸، ص۲۴۸، روایت ۲; و نیز نگاه کنید به روایت۱، ص۲۴۹، روایت ۶ و ۷).
گردشگری در اسلام از منظر روایات
گردشگری در روایات مختلف سفارش شده است و یکی از عوامل صحت به شمار می اید پیامبر اکرم فرمود : مسافرت کنید تا سلامت و عافیت یابید و بهره مند گردید .(بحار الانوار ج ۷۶ ص ۲۲۱ )و یا سفر کردن را وسیله کسب روزی میداند
مسافرت کنید تا روزی یابید .(کنز العمال ح ۱۷۴۶۹)و برخی احادیث سفر کردن را توشه ای برای اخرت میدانند
امام صادق فرمود:در حکمت ال داوود امده است که بر شخص واجب است که سفر نکنند مگر برای اندوختن توشه و یا ترمیم وضع معاش یا لذت جویی حلال .(بحار الانوار ج ۷۶ص۲۲۲)
جابر بن عبد اله انصاری از پیامبر نقل کرده است که فرمودند:خداوند به ذوالقرنین حکومت داد و اسباب هر چیزی را به او عطا کرد او به غرب و شرق رسید و خداوند به زودی قائم که از فرزندان من است را بر او منت جاری میکند و او را به شرق و غرب می رساند .او هر کوه و دشتی که ذوالقرنین زیر پا گذاشته را زیر پا خواهد گذاشت و خداوند گنج ها و معدن های زمین را برای او با انداختن ترس در دل دشمنان یاری خواهد کرد و زمین که از ظلم و جور پر شده بود را با عدل وداد پر خواهد کرد .(تفسیر برهان ج۲مسافرت از دیدگاه قرآن
قرآن در آیات مختلف انسان را به سفر کردن تشویق کرده است. «بگو در زمین سیر کنید و بنگرید عاقبت مجرمان چگونه بوده است.»(نمل آیه ۶۹)
و یا در آیه دیگر می فرماید: «پیش از شما سنت هایی بوده است پس روی زمین بگردید و بنگرید. نمل(۳۶) واژه سیر کنید همان سفر کردن و با دقت نگریستن است و عبرت گرفتن است.
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان می نویسند: از آیات و روایات بر می آید که سیر وسفر در زمین امری پسندیده و مستحب شریعت است.
دین مبین اسلام سفر کردن و جهانگردی را وسیله عبرت می داند و انسان را به تفکر و اندیشه وا می دارد. اسلام سفر کردن را فقط برای تفریح نمی داند بلکه سفر می تواند جنبه علمی آموزشی و … داشته باشد. در احادیث آمده است: علم را فرا گیرید حتی اگر در چین باشد.(بحار الانوار ج۱ص۱۰۸)ص۴۸۱)

آداب قبل از سفر

زمان های مناسب سفر

امام صادق علیه السلام فرمود: هر کس مى‏خواهد سفر برود روز شنبه مسافرت کند، اگر در روز شنبه سنگى از کوهى سقوط کند خداوند آن را به جاى خود برمى‏گرداند.

و یا آن که در روز سه شنبه مسافرت کن، زیرا سه شنبه روزى است که‏ خداوند آهن را براى حضرت داود علیه السلام نرم نمود. و یا روز پنج‏شنبه مسافرت کن چون پیامبر اکرم صلّى الله علیه و آله روز پنج‏شنبه مسافرت مى‏نمود، و آن روزى است که خداوند و پیامبر و فرشتگان آن را دوست مى‏دارند.(۳)

دادن صدقه و خواندن آیت الکرسی

حسن بن محبوب از عبدالرّحمن بن حجّاج روایت کرده است که گفت امام صادق علیه السّلام فرمود: صدقه بده، و هر روز که بخواهى به سفر برو .

حمّاد بن عثمان روایت کرده است که از امام صادق علیه السّلام پرسیدم: آیا سفر در روزهاى مکروه، مانند چهارشنبه و غیر آن، کراهت دارد؟ امام فرمود: سفرت را با صدقه‏ آغاز کن، و هر وقت قصد کنى راهى سفر شو، و آیه الکرسى را بخوان‏.(۴)

آیه الکرسى را خوانده و حمد و ثناى الهى را بجاى آورده و بر پیامبر اکرم صلوات بفرست و این دعا را بخوان: «اللّهمّ إنّی خرجت فی هذا السّفر بلا ثقه منّی لغیرک و …

حسابرسی مالی و وصیت کردن
هر گاه وقت مسافرت نزدیک شده و آماده حرکت کردن شدى لازم است که کارهاى خود را مورد دقت قرار داده، و پیوند بین خود و مردم را رسیدگى کرده و آنچه بین تو و افرادى که با آنان معامله دارى حسابرسى کرده و خود را از تمام حقوق مردم برهانى. سپس به کارهاى خانواده و کسانى که نفقه آنان بر عهده شما است توجه کرده، و خرج آنان را به صورت معتدل براى مدت سفر خود تهیه و به آنان بدهى، سپس آنان را به آنچه تو را به خداوند نزدیک مى‏کند سفارش نموده و این وصیت را نزد شخص مورد اعتماد خود قرار ده. سفر خود را با مقدارى صدقه – کم یا زیاد – آغاز کن.
خواندن دو رکعت نماز و دعا
و دو رکعت نماز را با هر مقدارى از قرآن که مى‏خواهى در آنها بخوانى گزارده و از خداوند براى سفر خود خوبى را مطالبه نماى. سپس آیه الکرسى را خوانده و حمد و ثناى الهى را بجاى آورده و بر پیامبر اکرم صلوات بفرست و این دعا را بخوان: «اللّهمّ إنّی خرجت فی هذا السّفر بلا ثقه منّی لغیرک و …
مرحوم مجلسی می نویسد: در روایتى منقول دیدیم که چون پیش از سفر صدقه‏ دهد گوید: بار خدایا من با این صدقه سلامت خودم و سفرم و هر چه همراه دارم خریدم مرا و هر چه با من است سالم دار و به خوبى و خوشى به مقصد برسان، و پس از صدقه هم وارد است:
لا اله الا الله الحلیم الکریم، لا اله الا الله العلى العظیم سبحان الله رب السموات السبع و رب الارضین السبع و ما فیهن و ما بینهن و رب العرش العظیم‏ وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِینَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ‏ و صلى الله على محمد و آله الطیبین الطاهرین.
حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام به ابوذر فرمود: … جوانمردى در شش چیز است سه تاى آن در سفر و سه‏ مورد دیگر در حضر است. آن سه که در حضر است: خواندن قرآن، آباد کردن مسجد و مردم را برادر گرفتن در راه خدا، و اما آن سه که در سفر است بخشیدن زاد و توشه به همراهان، اخلاق نیکو، خوش رفتارى با همراهان‏.
ابراهیم بن عبد الحمید از امام کاظم(علیه السلام) نقل مى‏کند که فرمود: سه کس را پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) لعنت کرد: کسى که توشه راه خود را به تنهایى بخورد و کسى که در بیابان به تنهایى سفر کند و کسى که در خانه به تنهایى بخوابد.
حق مسافرى که مریض شود بر همراهانش این است که سه روز به خاطر او توقف کنند (که اگر خوب شد او را با خود ببرند وگرنه او را نزد خانواده‏اش رها کنند و خود به سفر بروند).
از امام باقر – علیه السّلام- نقل است که، لقمان در مقام اندرز به پسرش گفته است:
پسر جان! چون با عده‏اى سفر کنى زیاد با آنها مشورت کن. بسیار در رویشان بخند. دعوتشان را بپذیر. اگر کمک خواستند کمک کن. و در نکوکارى و نماز و سخاوتمندى بر آنان سبقت گیر. مرکب و مال و توشه‏ى خود را در اختیارشان گذار. اگر حرکت کردند حرکت کن. اگر کار کردند کار کن. از بزرگتر اطاعت کن. اگر بتوانى تا از غذا صدقه‏ ندهى، نخور. تا سوار مرکبى تلاوت قرآن کن. و مادامى که مشغول کارى هستى تسبیح گوى. و هنگامى که کارى ندارى دعا بخوان». «پسر جان! زودرنج و بداخلاق و بى‏صبر نباش، که با این صفات هیچ‏ رفیقى برایت نمى‏ماند. خود را به صبر و تأنى در کارها وادار.»
در پایان روایتی در فضیلت زیارت امام رضا علیه السلام تا زائرانش قدر لحظات زیارت را بیشتر بدانند
یاسر خادم از امام رضا(علیه السلام) نقل مى‏کند که فرمود: بار سفر به سوى زیارت‏ قبور، بسته نشود مگر براى زیارت قبور ما، آگاه باشید که من از روى ستم با زهر کشته مى‏شوم و در دیار غربت دفن مى‏شوم، پس هر کس براى زیارت من بار سفر بندد، دعاى او مستجاب و گناه او آمرزیده مى‏شود.

پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *